CBAM hesap yöntemleri

Kapsam, dönem ve faktör kütüphanesi

Tesis prosesler, girdiler (yakıt, malzeme, satın alınan öncül, elektrik ve ısı) ve akışlarla modellenir. Yeni diyagramlar kesin dönem yöntemleriyle ((AB) 2025/2547 Ek II–III) hesaplanır; eski diyagramlar geçiş dönemi kurallarıyla ((AB) 2023/1773 Ek III) hesaplanmayı sürdürür. Kesinleşmiş bir diyagramın sonucu değişmez.

Raporlama dönemi, 2026'ya değen her dönemde takvim yılıdır. Faktör kütüphanesi (AB) 2025/2547'nin resmi tablolarından makinece üretilir ve hiçbir değer elle yazılmaz: Ek II G Tablo 1–6 (yakıtlar, biyokütle, karbonatlar, metal oksitler, demir-çelik proses malzemeleri, küresel ısınma potansiyelleri), Ek II B.7 Tablo 2–3 (PFC teknoloji faktörleri) ve Ek III C Tablo 1–2 (referans verimler).

Dayanak (AB) 2025/2547 md. 7(1), Ek II G, Ek II B.7, Ek III C; (AB) 2023/1773 Ek III

Resmi kaynak(AB) 2025/2547(AB) 2023/1773

Yakıt: standart yöntem

Prosese giren her yakıtın yanma emisyonu yakıt miktarı, net kalorifik değer, emisyon faktörü ve oksidasyon faktörünün çarpımıdır. Oksidasyon faktörü olarak muhafazakâr değer 1 her zaman kullanılabilir. Biyokütle payı yalnız Ek II B.3.3 koşulları sağlanırsa sıfırdan büyük olabilir; bilinmiyorsa 0 alınır.

Kütüphane değerleri Ek II G Tablo 1 (yakıtlar) ve Tablo 2'dir (biyokütle). Ek II B.5.2 tip I (IPCC) ve tip II (ulusal envanter, tedarikçi, laboratuvar) değerlere izin verir; tip II değer varsa tip I kullanılamaz. Kendi değer girildiğinde kaynak ve gerekçe zorunludur.

• Em = AD × EF × OF
• AD = FQ × NCV
• EF = EF_pre × (1 − BF)

Simgeler Em: emisyon (t CO2) · AD: faaliyet verisi (TJ) · FQ: yakıt miktarı (t) · NCV: net kalorifik değer (TJ/t) · EF: emisyon faktörü (t CO2/TJ) · OF: oksidasyon faktörü · BF: biyokütle payı

Dayanak (AB) 2025/2547 Ek II B.3.1.1, Denklem 5, 6 ve 10; Ek II B.3.3, B.5.2; Ek II G Tablo 1–2

Resmi kaynak(AB) 2025/2547Komisyon rehberi No. 3

Yakıt ve malzeme: kütle dengesi

Kütle dengesinde prosese giren ve prosesten çıkan karbon izlenir: her akışın miktarı karbon içeriği ve f katsayısıyla çarpılır. Çıkan akışlarda (cüruf, toz, yan ürün, üründe kalan karbon) miktar negatiftir. Kütle dengesinde oksidasyon faktörü yoktur.

Karbon içeriği girilmemişse emisyon faktöründen türetilir: yakıtta net kalorifik değerle (Denklem 13), malzemede doğrudan (Denklem 14). Biyokütle payı karbon içeriğinden düşülür (Denklem 15).

• Em = f × AD × CC, f = 3,664
• CC = CC_pre × (1 − BF)
• CC = EF × NCV / f (yakıt) · CC = EF / f (malzeme)

Simgeler AD: akışın miktarı (t; çıkan akışta negatif) · CC: karbon içeriği (t C/t) · BF: biyokütle payı

Dayanak (AB) 2025/2547 Ek II B.3.2, Denklem 12–15

Resmi kaynak(AB) 2025/2547

Proses emisyonu

Hammadde ve ara malların proses emisyonu faaliyet verisi, emisyon faktörü ve CF katsayısının çarpımıdır; CF için muhafazakâr değer 1'dir.

Karbonatlarda yöntem A (Ek II G Tablo 3, giren karbonatın kütlesi) ya da yöntem B (Tablo 4, çıktıdaki metal oksidin kütlesi) kullanılır; karbonat dışı proses emisyonunda yöntem A.

• Em = AD × EF × CF

Dayanak (AB) 2025/2547 Ek II B.3.1.2, Denklem 11; Ek II G Tablo 3–4

Resmi kaynak(AB) 2025/2547

Alüminyumda PFC emisyonu

Birincil alüminyum elektrolizinde CF4 ve C2F6 emisyonu eğim ya da aşırı gerilim yöntemiyle hesaplanır, toplama verimiyle toplam emisyona çevrilir ve küresel ısınma potansiyelleriyle CO2 eşdeğerine dönüştürülür (Ek II G Tablo 6: CF4 6 630, C2F6 11 100).

Teknoloji faktörleri Ek II B.7 Tablo 2–3'tedir (en az gereklilik); tesise özgü faktör önerilen iyileştirmedir. Toplama verimi zorunludur.

• PFC_toplam = PFC_baca / toplama verimi
• CF4 = AEM × SEF_CF4 / 1 000 × Pr_Al, AEM = sıklık × süre
• CF4 = OVC × AEO / CE × Pr_Al × 0,001
• C2F6 = CF4 × F_C2F6
• CO2e = CF4 × GWP_CF4 + C2F6 × GWP_C2F6

Dayanak (AB) 2025/2547 Ek II B.7, Denklem 20–26; Ek II B.7 Tablo 2–3; Ek II G Tablo 6

Resmi kaynak(AB) 2025/2547

Elektrik

Satın alınan elektriğin dolaylı emisyonu tüketilen elektrik ile emisyon faktörünün çarpımıdır. Şebeke elektriğinde ülke ortalaması ((AB) 2025/2621'deki varsayılan) kullanılır; bu veri IEA kaynaklıdır ve ticari olmayan bir lisansla yayımlandığı için Carbonity'ye gömülmez, kullanıcı kaynağıyla girer. Doğrudan teknik bağlantı ya da elektrik alım anlaşmasında gerçek faktör yalnız (AB) 2023/956 Ek IV nokta 6 koşullarının kanıtıyla kullanılabilir.

Tesis birden çok kaynaktan elektrik alıyorsa her prosesin dolaylı emisyonu kaynakların tüketim payıyla ağırlıklı ortalama faktörle hesaplanır (md. 9(1)); kanıt varsa her proses kendi kaynağıyla (md. 9(2)). Tesisin kendi ürettiği elektrikte faktör, yakıt ve baca gazı arıtma emisyonunun net elektrik üretimine bölümüdür; bu denklemde oksidasyon faktörü yoktur ve atık gaz doğal gazın standart faktörüyle (56,1) sınırlanır.

• Em_el = E_el × EF_el
• EF_el = (Σ AD × NCV × EF + Em_FGC) / El_prod

Simgeler E_el: tüketilen elektrik (MWh) · EF_el: emisyon faktörü (t CO2/MWh) · Em_FGC: baca gazı arıtma emisyonu · El_prod: net elektrik üretimi (MWh)

Dayanak (AB) 2025/2547 md. 8(2), md. 9; Ek II D.1, Denklem 35; Ek II D.4.1, Denklem 38; Ek II D.4.3; (AB) 2023/956 Ek IV nokta 6

Resmi kaynak(AB) 2025/2547(AB) 2025/2621(AB) 2023/956

Ölçülebilir ısı

Merkezi ısı ünitesinde üretilen ölçülebilir ısı, giren yakıt enerjisi ile verimin çarpımıdır; verim ölçülür ya da referans değer 0,70 kullanılır. Isıyı tüketen prosese düşen emisyon, karışım emisyon faktörü üzerinden tüketilen ısıyla orantılıdır. Proseslere dağıtılmayan ısı kayıp sayılır ve ısıyı tüketen proseslere tükettikleri oranda eklenir; ısının tamamı atanır.

Tesis dışından satın alınan ısıda ya ısıyı üreten tesisin verisi (faktör ve kaynak zorunlu) ya da ülkenin sanayi sektöründe en yaygın yakıtın standart faktörü ve %90 kazan verimi kullanılır.

• Q = η × E_In, E_In = Σ AD × NCV
• EF_mix = (Σ AD × NCV × EF + Em_FGC) / Σ AD × NCV
• Em_heat = EF_mix × Q_tüketilen / η

Simgeler Q: üretilen ısı (TJ) · η: verim · E_In: giren yakıt enerjisi (TJ) · EF_mix: karışım emisyon faktörü (t CO2/TJ)

Dayanak (AB) 2025/2547 Ek II C.1.2, Denklem 32–33; Ek III A.2.2, Denklem 44–45

Resmi kaynak(AB) 2025/2547

Kojenerasyon (CHP)

Kojenerasyon ünitesinin emisyonu ısı ve elektrik arasında, gerçek verimlerin referans verimlere oranıyla bölüştürülür. Verim ölçülemiyorsa tasarım değerleri, o da yoksa standart değerler (ısı 0,55, elektrik 0,25) kullanılır. Referans verimler Ek III C Tablo 1–2'dedir (yakıt kategorisi, yapım yılı, ısı ortamı).

Isıya düşen pay ısıyı tüketen prosese doğrudan emisyon, elektriğe düşen pay elektriği tüketen prosese dolaylı emisyon olarak yazılır; F_el aynı biçimde hesaplanır.

• Em_CHP = Σ AD × NCV × EF + Em_FGC
• η_heat = Q_net / E_In, η_el = E_el / E_In
• F_heat = (η_heat / η_ref,heat) / (η_heat / η_ref,heat + η_el / η_ref,el)
• EF_CHP,heat = Em_CHP × F_heat / Q_net
• EF_CHP,el = Em_CHP × F_el / E_el

Dayanak (AB) 2025/2547 Ek III A.2.2, Denklem 46–52; Ek III C Tablo 1–2

Resmi kaynak(AB) 2025/2547

Atık gaz

Bir prosesin ürettiği ve başka bir prosesin kullandığı atık gaz için tüketen prosese doğal gazın standart emisyon faktörüyle (EF_NG = 56,1, Ek II G Tablo 1) hesaplanan miktar eklenir; üreten prosesten aynı miktar 0,667 düzeltme katsayısıyla düşülür. Üreten proseste atık gazın karbonu kütle dengesinde kalır.

• WG_corr,imp = V × NCV × EF_NG
• WG_corr,exp = V × NCV × EF_NG × Corr_η, Corr_η = 0,667

Simgeler V × NCV: atık gazın enerji miktarı (TJ) · EF_NG: doğal gazın standart emisyon faktörü (t CO2/TJ)

Dayanak (AB) 2025/2547 Ek III A.3, Denklem 53–54; Ek II G Tablo 1

Resmi kaynak(AB) 2025/2547

Emisyonun prosese ve mala atanması

Prosese atfedilen doğrudan emisyon, prosesin doğrudan emisyonuna alınan ölçülebilir ısı ve atık gazın eklenmesi, verilen ısı ve atık gazın ve elektrik üretimine giden emisyonun düşülmesiyle bulunur; sonuç negatifse sıfır alınır.

Faaliyet düzeyi satılabilir net kütledir: ıskarta, yan ürün, atık ve hurda sayılmaz ve başka prosese sıfır gömülü emisyonla girer. Bir proses tek bir işlev birimi içindir; aynı CN kodlu mal birden çok prosesten çıkıyorsa ortak değer faaliyet düzeyiyle ağırlıklı ortalamadır.

• AttrEm_Dir = DirEm* + Em_H,imp − Em_H,exp + WG_corr,imp − WG_corr,exp − Em_el,prod
• AttrEm_Dir < 0 ⇒ AttrEm_Dir = 0

Simgeler DirEm*: prosesin doğrudan emisyonu · Em_H,imp / Em_H,exp: alınan / verilen ölçülebilir ısının emisyonu · Em_el,prod: elektrik üretiminin emisyonu

Dayanak (AB) 2025/2547 md. 4(2), 4(6); Ek II F; Ek III A.3, Denklem 55

Resmi kaynak(AB) 2025/2547

Özgül gömülü emisyon (SEE) ve öncüller

Malın özgül gömülü emisyonu, mala atfedilen emisyon ile girdi öncüllerin gömülü emisyonunun toplamının faaliyet düzeyine bölümüdür. Doğrudan ve dolaylı emisyon ayrı ayrı hesaplanır; tesis içinde üretilen öncül aynı yöntemle, zincir boyunca hesaplanır.

Dolaylı emisyon yalnız (AB) 2023/956 Ek II dışındaki mallarda sayılır (çimento, kalsine kaolinli kil, gübre, aglomere demir cevheri); demir-çelik, alüminyum, hidrojen ve elektrikte gömülü emisyon yalnız doğrudan emisyondur.

• SEE_g = (AttrEm_g + EE_InpMat) / AL_g
• EE_InpMat = Σ M_i × SEE_i

Simgeler AL_g: malın faaliyet düzeyi (t) · M_i: kullanılan öncülün kütlesi (t) · SEE_i: öncülün özgül gömülü emisyonu (t CO2e/t)

Dayanak (AB) 2025/2547 md. 3(2); Ek III B, Denklem 59–60; (AB) 2023/956 md. 7(1), Ek II, Ek IV nokta 3

Resmi kaynak(AB) 2025/2547(AB) 2023/956

Varsayılan değerler ve artış payı

Satın alınan öncülün gerçek verisi yoksa (AB) 2025/2621 Ek I'deki ((AB) 2026/1740 ile değiştirilmiş) ülke ve CN kodu değeri kullanılır; bağlayıcı olan toplam değerdir, doğrudan ve dolaylı değerler yalnız bilgi amaçlıdır. Kesin dönemde öncüllerde varsayılan değer kullanımının üst sınırı yoktur; varsayılan değer payı emisyonla ağırlıklı olarak gösterilir.

Komisyon SSS 4.25'e göre işletmeci öncül için varsayılan değeri ilgili artış payıyla kullanır: çimento, demir-çelik, alüminyum ve hidrojende 2026 için %10, 2027 için %20, 2028 ve sonrası için %30; gübrede %1. Pay tedarikçinin gerçek verisine ve 2025 ve öncesine eklenmez.

• SEE_öncül = SEE_varsayılan × (1 + artış payı)

Dayanak (AB) 2025/2621 Ek I; (AB) 2026/1740 Ek I giriş paragrafı ve gerekçe 10; (AB) 2025/2547 md. 15; Komisyon SSS 4.25

Resmi kaynak(AB) 2025/2621(AB) 2026/1740(AB) 2025/2547Komisyon SSS

Ürün ağacından gömülü emisyon

Dönemde üretilen her ürün için ürün ağacındaki her CBAM kapsamındaki öncülün kullanım miktarı (fire dahil brüt miktar) öncülün özgül gömülü emisyonuyla çarpılır ve toplanır; ürünün dönem SEE'si bu toplamın üretilen kütleye bölümüdür. Yarı mamul başka bir ürünün ağacında satır olabilir: yarı mamulün aynı hesaplamadaki dönem SEE'si öncül SEE'si gibi kullanılır (döngü yasaktır, en çok 10 katman).

Öncül başına tek kapsam kullanılır: (AB) 2023/956 Ek II malında (demir-çelik, alüminyum, hidrojen, elektrik) doğrudan, diğerlerinde toplam emisyon. Ürün sonucu doğrudan ve dolaylı olarak ayrılmaz; alt akış ürünleri için bu konuda yürürlükte kural yoktur.

• EE_ürün = Σ M_i × SEE_i
• SEE_ürün = EE_ürün / üretilen kütle

Simgeler M_i: ürün ağacındaki öncülün dönemde kullanılan kütlesi (t) · SEE_i: öncülün özgül gömülü emisyonu (t CO2e/t)

Dayanak (AB) 2023/956 Ek IV nokta 1 ve 3; (AB) 2025/2547 md. 3(2); Ek III B, Denklem 59–60

Resmi kaynak(AB) 2023/956(AB) 2025/2547

Birden çok kaynak tesis

Aynı CN kodlu öncül birden çok kaynak tesisten geliyorsa öncülün SEE'si tesislerden gelen dönem kütlesiyle ağırlıklı ortalamadır.

• SEE_CN = Σ m_k × SEE_k / Σ m_k

Simgeler m_k: k tesisinden gelen öncül kütlesi (t) · SEE_k: o tesisin özgül gömülü emisyonu (t CO2e/t)

Dayanak (AB) 2025/2547 md. 14(1)–(2)

Resmi kaynak(AB) 2025/2547

Gerçek değer ya da varsayılan değer

2026 ve sonrası dönemde öncülün gerçek değeri yalnız doğrulanmışsa kullanılır: olumlu doğrulama raporu ya da platformda olumlu doğrulayıcı görüşü; zincirde kabul tek başına yetmez. 2026 öncesine ait veri yılı kullanılmaz.

Gerçek değer kullanılamıyorsa öncül, kaynak tesisin ülkesi ve CN kodu için (AB) 2025/2621 Ek I ((AB) 2026/1740) varsayılan değerine düşer ve yılın artış payı eklenir; hesaplama detayında tablo değeri ve artış payı ayrı görünür.

• SEE_i = doğrulanmış gerçek değer (dönem yılına ait)
• yoksa: SEE_i = varsayılan değer × (1 + artış payı)

Dayanak (AB) 2023/956 md. 8(1), Ek VI nokta 1(b); (AB) 2025/2621 Ek I; (AB) 2026/1740 Ek I

Resmi kaynak(AB) 2023/956(AB) 2025/2621(AB) 2026/1740

Gömülü emisyondan sertifika sayısına

Yıllık beyanda her kalemin gömülü emisyonu bulunur: gerçek değer yalnız kalemin raporlama yılına aitse ve doğrulanmışsa kullanılır; aksi hâlde resmi toplam varsayılan değer ve yılın artış payı. Ek II mallarında yalnız doğrudan emisyon sayılır.

Ücretsiz tahsisat ayarlaması CBAM faktörü, CSCF ve malın SEFA değeriyle hesaplanır. Menşe ülkede fiilen ödenen karbon fiyatı yalnız gerçek veride düşülür. Sertifikalar beyan yılını izleyen yılın 30 Eylül'üne kadar teslim edilir; 2026 için sertifika fiyatı çeyreklik ortalamadır. Yıllık 50 ton eşiği (elektrik ve hidrojen hariç) aşılmamışsa yükümlülük yoktur.

• Gömülü emisyon = M_g × SEE_g
• FAA = CBAM_y × CSCF_y × SEFA_g × M_g
• SEFA_g = BM*_g + Σ m_i × SEFA_i, m_i = M_i / AL_g
• Sertifika = max(0, gömülü emisyon − FAA − ödenen karbon fiyatı düşümü)

Simgeler M_g: ithal edilen malın kütlesi (t) · FAA: ücretsiz tahsisat ayarlaması · CBAM_y: yılın CBAM faktörü · SEFA: özgül gömülü ücretsiz tahsis · BM*_g: malın CBAM kıyas değeri

Dayanak (AB) 2023/956 md. 2a, 6, 7(1), 8(1), 9(1), 21(1a), 22(1); (AB) 2025/2620 Denklem 1 ve 4–6; (AB) 2025/2548; (AB) 2026/1740 Ek I

Resmi kaynak(AB) 2023/956(AB) 2025/2620(AB) 2025/2548(AB) 2026/1740Komisyon rehberi No. 4